Кеңістіктік шатыр жүйелері бір қалыпқа сыймайды: бірдей шар мен құбырдан жазық зауыт шатырын да, мешіт күмбезін де құруға болады. Бұл мақалада кеңістіктік шатыр түрлерін үш тақырып бойынша қарастырамыз: геометриялық пішін, қабат саны және тор сызбасы.
Пішіні бойынша түрлері
Жазық кеңістіктік шатыр
Жоғарғы және төменгі белдеу жазықтықтары бір-біріне параллель. Ең кең таралған әрі үнемді түрі; зауыт, қойма, автовокзал және залдарда қолданылады. Су ағуы үшін шағын еңіс немесе әртүрлі тірек биіктіктері беріледі.
Еңісті кеңістіктік шатыр
Шатыр бір немесе екі бағытқа еңкейген. Жаңбыр мен қар суы өздігінен ағады; қар жүктемесі жоғары өңірлерде таңдалады.
Цилиндрлік кеңістіктік шатыр
Цилиндрлік пішін доға әсерімен өзектердегі күштерді азайтады. Бассейн, теннис корты, базар және атриум жабындарында әрі үнемді, әрі әсем нәтиже береді.
Күмбезді кеңістіктік шатыр
Дөңгелек және көпбұрышты жоспарларда ең тиімді пішін. Мешіт, спорт залы, манеж және планетарий сияқты ғимараттарда бір немесе қос қабатты етіп орындалады.
Пирамида және еркін пішіндер
Пирамидалар кіреберіс қалқалары мен жарық шамдалдарында; эллипсоидты, толқынды және қос қисықты еркін пішіндер терминал, сауда орталығы және айшықты ғимараттарда қолданылады. Мұндай жүйелерде әр түйіннің тесік бұрыштары жобаға арнайы өңделеді.
Қабат саны бойынша
| Түрі | Қалай жұмыс істейді? | Қайда қолданылады? |
|---|---|---|
| Бір қабатты | Өзектер бір қисық беттің үстінде; жүктемені пішіннің өзі көтереді | Күмбездер және шағын-орта аралықты цилиндрлік жабындар |
| Қос қабатты | Жоғарғы және төменгі белдеу диагональдармен байланысады | Кеңістіктік шатырлардың басым көпшілігі |
| Үш қабатты | Араға тағы бір белдеу жазықтығы қосылады | Өте үлкен аралықтар, ауыр жүктемелер |
Тор сызбасы бойынша
- Шаршы үстіне шаршы: жоғарғы және төменгі белдеу бір бағытта, жарты модульге ығысқан. Ең кең таралған сызба.
- Шаршы үстіне диагональ: төменгі белдеу 45° бұрылған; элементтер аз, жүйе жеңілірек.
- Үшбұрышты (үш бағытты) тор: барлық бағытта бірдей қатаңдық; күмбез бен алтыбұрышты жоспарларда.
Тірелу тәсілі бойынша
Кеңістіктік шатыр төрт жағы бойынша, тек бұрыштық бағаналарға немесе үш жағына тірелуі мүмкін. Трибуналар мен қалқалардағыдай консольді жүйелер де кең таралған. Тірелу сұлбасы элемент қималары мен құбыр диаметрлеріне тікелей әсер етеді, сондықтан сәулеттік жобалаудың басында ескерілуі тиіс.
Қай ғимаратқа қандай кеңістіктік шатыр?
| Ғимарат | Ұсынылатын жүйе |
|---|---|
| Зауыт, қойма | Жазық немесе еңісті қос қабатты тор |
| Бассейн, теннис корты | Цилиндрлік жабын |
| Мешіт, манеж, дөңгелек зал | Күмбез |
| Стадион трибунасы, терминал қалқасы | Консольді қос қабатты жүйе |
| Сауда орталығының атриумы | Мөлдір жабынды цилиндрлік немесе еркін пішін |
Кесте жалпы бағдар үшін берілген. Нақты жүйе аралық, жүктемелер және сәулеттік жоба бірге бағаланып анықталады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ең үнемді кеңістіктік шатыр түрі қайсы?
Тікбұрышты жоспарлы ғимараттарда шаршы үстіне шаршы сызбалы жазық қос қабатты кеңістіктік шатыр әдетте ең үнемді шешім; элемент түрлері қайталанатындықтан, өндірісі мен монтажы жылдам.
Бір қабатты кеңістіктік шатырды барлық жерде қолдануға бола ма?
Жоқ. Бір қабатты жүйелер көтергіш қабілетін пішіннен алады; сондықтан тек күмбез бен цилиндрлік сияқты қисық беттерде және шектеулі аралықтарда қолданылады.
Аралықты, ауданды және құрылыс орнын жазыңыз — инженерлеріміз алдын ала шешім мен баға есебін дайындайды.
