Fəza dam sistemləri tək qəlibə sığmır: eyni kürə və boru ilə həm düz zavod damı, həm də məscid günbəzi qurula bilər. Bu yazıda fəza dam növlərini üç başlıq altında nəzərdən keçiririk: həndəsi forma, qat sayı və şəbəkə sxemi.
Formaya görə fəza dam növləri
Düz fəza dam
Üst və alt qurşaq müstəviləri bir-birinə paraleldir. Ən geniş yayılmış və sərfəli tipdir; zavod, anbar, avtovağzal və zallarda istifadə olunur. Suyun axması üçün kiçik maillik və ya fərqli dayaq hündürlükləri verilir.
Yamaclı fəza dam
Dam bir və ya iki istiqamətə mailidir. Yağış və qar suyu öz-özünə axır; qar yükü yüksək olan bölgələrdə üstünlük verilir.
Tağ formalı fəza dam
Silindrik forma tağ effekti ilə çubuqlardakı qüvvələri azaldır. Üzgüçülük hovuzu, tennis kortu, bazar və atrium örtüklərində həm sərfəli, həm də estetik nəticə verir.
Günbəz formalı fəza dam
Dairəvi və çoxbucaqlı planlarda ən səmərəli formadır. Məscid, idman zalı, manej və planetari kimi binalarda birqatlı və ya ikiqatlı icra olunur.
Piramida və sərbəst formalar
Piramidalar giriş talvarlarında və işıq fənərlərində; ellipsoid, dalğalı və ikiqat əyrilikli sərbəst formalar isə terminal, ticarət mərkəzi və simvolik binalarda istifadə olunur. Bu sistemlərdə hər düyünün deşik bucaqları layihəyə xüsusi emal edilir.
Qat sayına görə
| Tip | Necə işləyir? | Harada istifadə olunur? |
|---|---|---|
| Birqatlı | Çubuqlar tək əyri səth üzərindədir; yükü formanın özü daşıyır | Günbəz və kiçik-orta aşırımlı tağlar |
| İkiqatlı | Üst və alt qurşaq diaqonallarla bağlanır | Fəza damların böyük əksəriyyəti |
| Üçqatlı | Araya daha bir qurşaq müstəvisi əlavə olunur | Çox böyük aşırımlar, ağır yüklər |
Şəbəkə sxeminə görə
- Kvadrat üstündə kvadrat: üst və alt qurşaq eyni istiqamətdə, yarım modul sürüşdürülmüş. Ən geniş yayılmış sxem.
- Kvadrat üstündə diaqonal: alt qurşaq 45° döndərilmiş; daha az element, daha yüngül sistem.
- Üçbucaq (üçistiqamətli) şəbəkə: hər istiqamətdə bərabər sərtlik; günbəz və altıbucaqlı planlarda.
Dayaqlanma üsuluna görə
Fəza dam dörd kənarı boyunca, yalnız künc sütunlarına və ya üç kənarına dayana bilər. Tribuna və çardaqlarda olduğu kimi konsol işləyən sistemlər də geniş yayılıb. Dayaq sxemi element kəsiklərinə və boru diametrlərinə birbaşa təsir edir; buna görə memarlıq layihəsinin əvvəlində düşünülməlidir.
Hansı binaya hansı fəza dam?
| Bina | Tövsiyə olunan sistem |
|---|---|
| Zavod, anbar | Düz və ya yamaclı ikiqatlı şəbəkə |
| Üzgüçülük hovuzu, tennis kortu | Tağ |
| Məscid, manej, dairəvi zal | Günbəz |
| Stadion tribunası, terminal talvarı | Konsol ikiqatlı sistem |
| Ticarət mərkəzinin atriumu | Şəffaf örtüklü tağ və ya sərbəst forma |
Cədvəl ümumi istiqamət üçündür. Yekun sistem aşırım, yüklər və memarlıq layihəsi birlikdə qiymətləndirilərək müəyyən olunur.
Tez-tez verilən suallar
Ən sərfəli fəza dam tipi hansıdır?
Düzbucaqlı planlı binalarda kvadrat üstündə kvadrat sxemli düz ikiqatlı fəza dam adətən ən sərfəli həldir; element tipləri təkrarlandığı üçün istehsalı və quraşdırılması sürətlidir.
Birqatlı fəza dam hər yerdə istifadə oluna bilərmi?
Xeyr. Birqatlı sistemlər yükdaşıma qabiliyyətini formadan alır; buna görə yalnız günbəz və tağ kimi əyri səthlərdə və məhdud aşırımlarda istifadə olunur.
Aşırımı, sahəni və layihənin yerini bildirin; mühəndislərimiz ilkin həll və qiymət hesablaması hazırlasın.
